Onze schaakvereniging organiseerde samen met Brahmrishi Ashram Netherlands een bijzondere avond rond Chaturanga, de verre voorloper van het moderne schaakspel. We waren te gast in de tempel, waar we niet alleen kennismaakten met een eeuwenoude speltraditie, maar ook hartelijk werden ontvangen met heerlijke samosa’s en warme chai. Die gastvrije ontvangst maakte meteen duidelijk dat deze avond meer was dan alleen een schaakactiviteit: het was ook een ontmoeting tussen culturen, verhalen en mensen.
Tijdens de avond stonden we stil bij de geschiedenis van het schaken. De oorsprong van het spel ligt waarschijnlijk in India, waar rond de vroege middeleeuwen een spel werd gespeeld dat Chaturanga werd genoemd. De naam verwijst naar de vier onderdelen van een leger: infanterie, cavalerie, olifanten en strijdwagens. Die militaire oorsprong is nog steeds terug te zien in de schaakstukken van vandaag. De pionnen herinneren aan de voetsoldaten, de paarden aan de cavalerie, en de lopers hebben hun wortels in de olifanten uit het oude spel.
Vanuit India verspreidde het spel zich naar Perzië, waar het bekend werd als shatranj of chatranj. Ook daar ontwikkelde het spel zich verder. De uitdrukking “schaakmat” komt bijvoorbeeld van het Perzische shah mat, vaak uitgelegd als “de koning is verslagen” of “de koning kan niet meer ontsnappen”. Via de Arabische wereld kwam het spel uiteindelijk in Europa terecht. In de middeleeuwen werd schaken steeds populairder aan hoven, in kloosters en onder geleerden. De stukken kregen geleidelijk de vorm die wij nu kennen, passend bij de Europese samenleving van die tijd: een koning, een koningin, torens, lopers, paarden en pionnen.
Ook de schaakstukken zelf vertellen dus een verhaal. Waar Chaturanga nog duidelijk een oud-Indisch leger uitbeeldde, veranderden de stukken door de eeuwen heen mee met de culturen waarin het spel werd gespeeld. De olifant werd in Europa uiteindelijk de loper, de strijdwagen werd de toren, en de koning bleef het centrale stuk op het bord. De koningin kreeg pas later haar sterke rol in het moderne schaakspel. Zo laat het schaakbord eigenlijk een kleine wereldgeschiedenis zien: een spel dat door landen, talen en tijden reisde en overal iets nieuws meekreeg.
Een extra bijzonder element van de avond was dat de verbinding met India niet alleen in de geschiedenis van het spel zat, maar ook gewoon in onze eigen jeugdafdeling aanwezig is. Met Kairav, Riaan en Dev hebben we binnen onze vereniging jonge spelers met Indiase roots. Dat maakte deze Chaturanga-avond extra betekenisvol.
En over talentvolle jonge schakers gesproken: India is tegenwoordig een van de grote schaaklanden van de wereld, met een indrukwekkende nieuwe generatie grootmeesters. Die ontwikkeling bouwt voort op de erfenis van Viswanathan Anand, de vijfvoudig wereldkampioen die miljoenen jonge Indiase schakers inspireerde. Inmiddels heeft India met Gukesh Dommaraju opnieuw een wereldkampioen: hij werd in 2024, op 18-jarige leeftijd, wereldkampioen schaken. Zo liep de avond eigenlijk van het oude Chaturanga naar het schaken van nu: van olifanten en strijdwagens op een eeuwenoud bord tot jonge talenten en wereldkampioenen van vandaag.
Na het historische gedeelte was er natuurlijk ook ruimte om zelf te spelen en te ontdekken hoe anders zo’n oude schaakvariant aanvoelt. Chaturanga lijkt op schaken, maar speelt toch anders. Er was een leuke verscheidenheid aan deelnemers en tegenstanders vonden elkaar snel. de vader van Kairav speelde tegen de moeder van Riaan. Julian speelde tegen oud-lid Theo Huijzer. Riaan speelde (onder toezicht van vader en opa van Riaan) tegen Erik (van brouwerij De IJssel), Kevin speelde tegen Samantha, Simone speelde tegen haar vader, Harvey speelde tegen Kairav. Ikzelf speelde tegen een Indiase jongen die wel geïnteresseerd was is zowel schaken als Chaturanga. Er werden leuke partijen gespeeld waar de leden van de schaakvereniging geen voordeel hadden van openingskennis. Er zijn namelijk geen standaard-openingen in het Chaturanga. In plaats daarvan wordt gestreefd naar uitgangsposities: tabiya's! Chaturanga was nieuw en vertrouwd. Je hersenen moeten zich snel aanpassen aan de nieuwe mogelijkheden en nieuwe beperkingen. Goede training!
De samosa’s en chai vielen goed in de smaak en zorgden voor een ontspannen moment van ontmoeting en gesprek. We kijken terug op een geslaagde avond waarin schaken, geschiedenis en cultuur prachtig samenkwamen. Een mooie herinnering aan hoe een spel mensen kan verbinden; over grenzen en eeuwen heen.
“Eenheid in Verscheidenheid” एकत्वमनुपश्यत
Reactie plaatsen
Reacties